Wyłącznik różnicowoprądowy: ile ich potrzeba i jaki typ wybrać

Jak działa i przed czym chroni

Wyłącznik różnicowoprądowy porównuje prąd, który płynie do odbiornika, z prądem, który z niego wraca. W sprawnej instalacji oba są równe. Jeśli część prądu ucieka inną drogą, przez uszkodzoną izolację do obudowy, przez wilgoć albo przez człowieka, wyłącznik to wykrywa i w ułamku sekundy odcina obwód.

W domu stosuje się wyłączniki o prądzie zadziałania 30 mA. Taki prąd przepływający przez ciało jest odczuwalny, ale wyłącznik przerywa go tak szybko, że nie zagraża życiu. Wyłącznik różnicowoprądowy nie chroni natomiast przed przeciążeniem i zwarciem między przewodami. To zadanie wyłącznika nadprądowego, dlatego oba pracują razem albo są połączone w jednym aparacie.

Gdzie jest wymagany

Według norm instalacyjnych wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA musi chronić w domu co najmniej:

• Obwody gniazd, z których korzystają domownicy, czyli praktycznie wszystkie gniazda w domu i na zewnątrz.
• Obwody oświetlenia w mieszkaniach i domach.
• Wszystkie obwody, które zasilają cokolwiek w łazience. Więcej o tym w artykule o elektryce w łazience.
• Ładowarkę samochodu, która ma własny wyłącznik, opisany w artykule o ładowarce samochodu.

W praktyce w nowym domu wyłącznikiem różnicowoprądowym chroni się prawie wszystko. Wyjątki są nieliczne i zawsze wynikają z projektu, a nie z tego, że wyłącznik przeszkadzał.

Ile wyłączników w domu

Każde urządzenie ma niewielki, zupełnie normalny prąd upływu: przez filtry zasilaczy, grzałki, długie przewody. Na jednym wyłączniku te prądy się sumują. Wyłącznik 30 mA może zadziałać już przy połowie tej wartości, więc gdy cały dom wisi na jednym, wyłącza się „bez powodu”, a każda usterka gasi wszystko naraz.

Dlatego obwody dzieli się między kilka wyłączników. Kilka zasad, które dobrze sprawdzają się w domu:

• Oświetlenie i gniazda tego samego pomieszczenia na różnych wyłącznikach. Kiedy zadziała wyłącznik gniazd, w pokoju wciąż jest światło, przy którym da się znaleźć przyczynę.
• Lodówka, zamrażarka, router i sterowanie ogrzewania z dala od obwodów, które najczęściej sprawiają kłopot, takich jak gniazda w kuchni, na zewnątrz i w łazience. Uszkodzony czajnik nie powinien rozmrażać zamrażarki podczas urlopu.
• Obwody zewnętrzne osobno. Wilgoć w gnieździe na tarasie to najczęstsza przyczyna zadziałań, które trudno wyjaśnić.
• Na jeden wyłącznik zwykle kilka obwodów, tak żeby suma normalnych prądów upływu była wyraźnie niższa niż próg zadziałania.

Najwygodniejsze rozwiązanie to wyłącznik nadprądowy z członem różnicowoprądowym w każdym obwodzie. Usterka wyłącza wtedy tylko jeden obwód, a w rozdzielnicy od razu widać który. Kosztuje więcej i zajmuje więcej miejsca, co trzeba uwzględnić, planując rozdzielnicę z rezerwą.

Typy: AC, A, F i B

Wyłączniki różnią się tym, jaki rodzaj prądu upływu potrafią wykryć. Sprzęt z elektroniką, czyli prawie każdy dzisiejszy, przy usterce może wytworzyć prąd upływu, którego najprostszy wyłącznik nie zauważy.

Instrukcja montażu urządzenia zwykle mówi, jakiego typu wyłącznika wymaga. Warto ją sprawdzić przed zamówieniem rozdzielnicy, bo wyłącznik typu B jest wyraźnie droższy. Przydają się też wyłączniki odporne na udary, które nie reagują na krótkie impulsy, na przykład podczas burzy.

Co zrobić, kiedy zadziała

• Wyłącz albo odłącz urządzenia z obwodów, które straciły zasilanie, i włącz wyłącznik ponownie.
• Jeśli trzyma, włączaj urządzenia po kolei. To, przy którym wyłącznik znowu zadziała, ma usterkę, najczęściej grzałkę albo uszkodzony przewód.
• Jeśli wyłącznik nie daje się włączyć nawet bez podłączonych urządzeń, usterka jest w instalacji: w przewodzie, w puszce albo w zawilgoconym gnieździe. To zadanie dla elektryka.
• Jeśli zadziałania powtarzają się bez widocznej przyczyny, elektryk zmierzy prądy upływu i sprawdzi, czy przewody neutralne obwodów nie są pomieszane między wyłącznikami.

Przycisk TEST na wyłączniku warto nacisnąć co kilka miesięcy, tak jak zaleca producent. Wyłącznik powinien od razu zadziałać. Test sprawdza mechanizm, a to, czy wyłącznik zadziała przy właściwym prądzie i w odpowiednim czasie, potwierdza dopiero pomiar elektryka.