Ochrona przeciwprzepięciowa w domu: ochronnik, uziom i instalacja odgromowa

Skąd biorą się przepięcia

• Wyładowania atmosferyczne. Piorun nie musi uderzyć w dom: uderzenie w linię energetyczną albo w ziemię w pobliżu indukuje przepięcia w przewodach w promieniu kilkuset metrów.
• Przełączenia w sieci energetycznej, na przykład przy awariach i ich usuwaniu.
• Urządzenia w samym domu: silniki, pompy i sprężarki przy włączaniu i wyłączaniu.

Dzisiejszy dom ma w każdym pomieszczeniu elektronikę wrażliwą na przepięcia: zasilacze LED, sterowniki ogrzewania, pompę ciepła, falownik, router, telewizor, moduły automatyki. Jedno przepięcie może uszkodzić kilka z nich naraz, a uszkodzenie nie zawsze jest od razu widoczne, bo elektronika potrafi zacząć szwankować dopiero po czasie.

Typy ochronników

Ochronniki dzieli się na typy według tego, jak dużą energię potrafią odprowadzić. Pełna ochrona to kilka stopni, z których każdy obniża przepięcie do poziomu, z którym poradzi sobie następny:

W domu jednorodzinnym najczęściej montuje się ochronnik łączący typ 1 i typ 2 w jednej obudowie. Zajmuje kilka modułów w rozdzielnicy, co warto uwzględnić, planując jej rezerwę. Listwa z ochroną przy telewizorze nie zastąpi ochronnika w rozdzielnicy, bo nie chroni reszty domu, a sama przy dużym przepięciu jest za słaba.

Bez uziemienia ochronnik nie działa

Ochronnik nie pochłania przepięcia, tylko odprowadza je do ziemi. Dlatego jego skuteczność zależy od uziemienia: od uziomu, najlepiej fundamentowego, i od głównej szyny wyrównawczej, z którą łączy się przewód ochronny, uziom i metalowe instalacje wchodzące do domu.

Liczy się też długość połączeń. Przy przepięciu przez przewody płynie w ułamku sekundy bardzo duży prąd, a każdy dodatkowy kawałek przewodu podnosi napięcie, które dociera do urządzeń. Połączenia ochronnika układa się więc jak najkrócej i najprościej, łącznie nie dłużej niż około pół metra, bez pętli i zwojów.

Przepięcia wchodzą też innymi drogami

Ochronnik w rozdzielnicy chroni instalację 230 V, ale do domu wchodzą też inne przewody, którymi przepięcie dociera do tego samego sprzętu:

• Przewód internetu od operatora i kabel antenowy z dachu.
• Skrętka do kamer na elewacji, do furtki i do bramy. Przewody biegnące na zewnątrz zbierają przepięcia jak antena, więc przy szafce teletechnicznej warto je chronić ochronnikami do sieci komputerowej.
• Przewody sterujące bramy, oświetlenia ogrodu i czujników zewnętrznych.
• Fotowoltaika: przewody od paneli do falownika wymagają ochronników po stronie prądu stałego, zwłaszcza przy dłuższych trasach, a falownik jest chroniony także po stronie prądu przemiennego.

Instalacja odgromowa

Instalacja odgromowa, czyli piorunochron, chroni budynek przed skutkami bezpośredniego uderzenia pioruna: pożarem i uszkodzeniem konstrukcji. Ochronnik przepięciowy tego nie zrobi, a piorunochron bez ochronnika nie uchroni elektroniki. To dwie uzupełniające się ochrony.

Czy dom jej potrzebuje, wynika z oceny ryzyka: liczy się położenie domu, wysokość, otoczenie, materiał dachu i to, co jest w środku. Dom stojący samotnie na wzniesieniu, z dachem krytym strzechą albo z dużą instalacją fotowoltaiczną to inny przypadek niż dom w zwartej zabudowie. Jeśli instalacja odgromowa powstaje, jej przewody uziemiające łączy się z uziomem fundamentowym, a w rozdzielnicy montuje ochronnik typu 1.

Ochronnik po burzy

Ochronnik zużywa się przy każdym dużym przepięciu. Większość ma okienko, które przy zużytej wkładce zmienia kolor, zwykle z zielonego na czerwony. Po silnej burzy w okolicy warto zajrzeć do rozdzielnicy i sprawdzić wskaźniki.