Oświetlenie LED w domu: barwa, ściemnianie i sterowanie

Barwa i jakość światła

Barwę światła podaje się w kelwinach. Im niższa liczba, tym światło cieplejsze, bardziej żółte, im wyższa, tym zimniejsze, bardziej niebieskie. W domu ważniejsza od samej liczby jest konsekwencja: oprawy w jednym pomieszczeniu powinny mieć tę samą barwę, bo mieszanka ciepłego i zimnego światła wygląda przypadkowo.

Drugi parametr to współczynnik oddawania barw, oznaczany CRI albo Ra. Mówi, jak wiernie światło pokazuje kolory. W kuchni, łazience i garderobie warto wybierać źródła z CRI co najmniej 90, bo przy słabszym jedzenie wygląda blado, a makijaż i ubrania mają inne kolory niż w świetle dziennym. W pozostałych pomieszczeniach wystarcza CRI 80.

Jasność podaje się w lumenach, a nie w watach, które mówią tylko o poborze prądu. Na ogólne oświetlenie pokoju dziennego przyjmuje się zwykle od 100 do 200 lumenów na metr kwadratowy, a w kuchni nad blatem i w łazience przy lustrze więcej, bo tam się pracuje.

Warstwy światła zamiast jednej lampy

Jedna lampa na środku sufitu oświetla pokój równo i płasko. Przyjemniejsze wnętrze daje kilka warstw, z których każda ma własny obwód albo własny adres w systemie sterowania:

• Światło ogólne: oprawy sufitowe albo podtynkowe, które oświetlają całe pomieszczenie.
• Światło zadaniowe: nad blatem kuchennym, nad stołem, przy lustrze, nad biurkiem, tam gdzie się coś robi.
• Światło dekoracyjne: taśmy LED we wnękach i za telewizorem, kinkiety, podświetlenie schodów, lampy stojące.

Warstwy łączy się w sceny, czyli zapisane ustawienia kilku świateł naraz: jasno do sprzątania, przygaszone do kolacji, samo podświetlenie do filmu. Jak to wygląda na co dzień, pokazujemy w scenariuszu „Wieczór” na stronie Smart Home. Warunek jest jeden: każda warstwa musi mieć własny przewód albo adres, a o tym decyduje się przed tynkami.

Ściemnianie: w puszce czy w zasilaczu

Źródło LED nie ściemnia się samo z siebie jak żarówka. Jasnością steruje jego zasilacz, a sposób, w jaki dostaje polecenie, decyduje o tym, czy ściemnianie będzie płynne, czy będzie migotać i brzęczeć.

• Ściemniacz w puszce, czyli ściemniacz fazowy zamiast łącznika. Najprostszy, bo nie wymaga dodatkowych przewodów, ale działa tylko ze źródłami oznaczonymi jako ściemnialne i z dobranym do nich ściemniaczem, zwykle ze zboczem opadającym. Przy złym doborze światło migocze, brzęczy albo żarzy się po wyłączeniu, a przy niskiej jasności gaśnie skokowo.
• Sterowanie 1–10 V. Zasilacz dostaje polecenie dwiema dodatkowymi żyłami. Działa pewnie, ale wszystkie oprawy na jednej parze żył ściemniają się razem, więc każda grupa sterowana osobno potrzebuje własnej pary.
• DALI. Każdy zasilacz ma własny adres na wspólnej magistrali, więc każdą oprawę ściemnia się osobno i łączy w dowolne sceny bez nowych przewodów. To najpewniejsze i najbardziej elastyczne rozwiązanie, opisane szerzej w artykule o wyborze systemu sterowania.

Jeśli dziś wystarczają Ci zwykłe łączniki, a ściemnianie może przyjść później, przygotowanie jest proste: przewód pięciożyłowy do punktów światła i łączników, z dwiema żyłami czekającymi na magistralę. Tak działa standard Smart Ready.

Taśmy LED

Taśmy LED dają najładniejsze światło dekoracyjne, ale wymagają kilku decyzji, których nie widać na zdjęciach w katalogu:

• Napięcie 24 V zamiast 12 V. Przy tej samej mocy płynie mniejszy prąd, więc dłuższy odcinek świeci równo na całej długości. Bardzo długie odcinki zasila się z obu końców.
• Profil aluminiowy z kloszem. Odprowadza ciepło, od którego zależy żywotność diod, i rozprasza światło, żeby nie było widać pojedynczych punktów. Taśmy typu COB świecą jednolitą linią nawet przy płytkim profilu.
• Zasilacz z zapasem mocy, zwykle o jedną piątą do jednej trzeciej większy niż pobór taśmy. Pracuje wtedy chłodniej i dłużej.
• Dostęp do zasilacza. Zasilacz psuje się szybciej niż taśma, więc musi stać tam, gdzie da się go wymienić: w szafce, w puszce zasilacza albo za otworem rewizyjnym, a nie zamurowany w zabudowie.
• Przewód doprowadzony przed zabudową. Taśmy we wnękach sufitu podwieszanego, w schodach czy za lustrem planuje się przed montażem płyt i płytek, razem z miejscem na zasilacz.

Czujniki ruchu i światło nocne

Czujnik ruchu najlepiej sprawdza się tam, gdzie się przechodzi z zajętymi rękami albo w nocy: w korytarzu, na schodach, w garderobie, w spiżarni, w garażu. W nocy wystarczy, że światło zapali się na 20 procent i po chwili samo zgaśnie. Nie razi w oczy i nie budzi domowników.

W pomieszczeniach, w których się siedzi, na przykład w gabinecie czy łazience, lepiej sprawdza się czujnik obecności. Wykrywa drobne ruchy, więc nie gasi światła osobie, która siedzi nieruchomo przy biurku. Czujnik natężenia światła może przy tym przygaszać oprawy, kiedy do pokoju wpada dużo światła dziennego.

Najczęstsze błędy

• Zbyt zimne światło w salonie i sypialni, wybrane, bo w sklepie wyglądało jaśniej.
• Różne barwy opraw w jednym pomieszczeniu.
• Cały pokój na jednym obwodzie, bez możliwości zapalenia tylko części świateł.
• Oprawy nieściemnialne kupione do ściemniacza albo ściemniacz niedobrany do źródeł.
• Zasilacz taśmy LED zamknięty w zabudowie bez dostępu.
• Tanie zasilacze, które migoczą. Łatwo to sprawdzić: na ekranie telefonu skierowanego na światło widać wtedy przesuwające się pasy.